نظافت محیط کار در نگاه اول ممکن است یکی از هزینه‌های عادی و اجتناب‌ناپذیر یک مجموعه به نظر برسد؛ چند نیروی خدماتی، مقداری مواد شوینده و تجهیزاتی که برای تمیز کردن روزانه استفاده می‌شوند. اما وقتی متراژ محیط افزایش پیدا می‌کند یا تعداد دفعات نظافت در طول روز بیشتر می‌شود، همین فعالیت روزمره می‌تواند بخش قابل توجهی از زمان و هزینه عملیاتی یک مجموعه را به خود اختصاص دهد.
فرض کنید کف یک فروشگاه بزرگ، ساختمان اداری، مرکز درمانی یا مجموعه صنعتی باید هر روز چند مرتبه تمیز شود. اگر بخش زیادی از این کار به روش سنتی انجام شود، نیروی خدماتی باید بارها آب و مواد شوینده را آماده کند، سطح را بشوید، آب آلوده را جمع‌آوری کند و منتظر خشک شدن کف بماند. در محیط‌های پرتردد، حتی ممکن است قبل از پایان این فرایند، بخش‌های تمیزشده دوباره آلوده شوند.
به همین دلیل کاهش هزینه نظافت فقط به معنی خرید شوینده ارزان‌تر یا کاهش تعداد نیروهای خدماتی نیست. مسئله اصلی این است که چطور می‌توان فرایند نظافت را بهینه کرد تا در زمان کمتر، سطح بیشتری با کیفیت قابل قبول تمیز شود؟
هزینه واقعی نظافت محیط کار چقدر است؟
یکی از اشتباهات رایج در محاسبه هزینه نظافت این است که فقط قیمت مواد شوینده یا دستمزد نیروی خدماتی در نظر گرفته شود. در حالی که هزینه واقعی مجموعه‌ای از عوامل مختلف است.
زمانی که یک نیروی خدماتی برای تمیز کردن یک راهرو یا سالن به چند ساعت زمان نیاز دارد، باید هزینه همان ساعات کاری را نیز بخشی از هزینه نظافت بدانیم. اگر همین عملیات به دلیل کیفیت پایین شست‌وشو در طول روز دوباره تکرار شود، هزینه واقعی بیشتر خواهد شد.
مصرف آب و مواد شوینده نیز اهمیت دارد. استفاده بدون برنامه از شوینده نه‌تنها هزینه خرید مواد مصرفی را افزایش می‌دهد، بلکه ممکن است باعث باقی ماندن مواد روی سطح و ایجاد رد یا لغزندگی شود.
از طرف دیگر، زمان خشک شدن کف نیز یک هزینه پنهان است. در یک فروشگاه، هتل، بیمارستان یا ساختمان اداری نمی‌توان همیشه یک مسیر را برای مدت طولانی مسدود کرد تا کف خشک شود.
بنابراین برای ارزیابی دقیق‌تر باید حداقل این موارد را در کنار یکدیگر دید: زمان نیروی انسانی، میزان مصرف آب و شوینده، تعداد دفعات نظافت، سرعت انجام کار، کیفیت نهایی شست‌وشو، زمان خشک شدن سطح و هزینه نگهداری تجهیزات. وقتی این عوامل در کنار یکدیگر بررسی شوند، مشخص می‌شود که ارزان‌ترین روش نظافت لزوماً کم‌هزینه‌ترین روش در بلندمدت نیست.
چرا نظافت بعضی محیط‌ها بیش از حد زمان می‌برد؟
پاسخ این سؤال همیشه کمبود نیروی خدماتی نیست. گاهی مشکل اصلی در روش انجام کار است. فرض کنید یک سالن نسبتاً بزرگ باید با تی و سطل تمیز شود. نیروی خدماتی باید ابتدا سطح را جارو کند، سپس محلول شست‌وشو را آماده کند، تی را مرتباً شسته و آبگیری کند و در نهایت بخش‌های مختلف سالن را طی چند مرحله تمیز کند.
هرچه متراژ افزایش پیدا کند، زمان انجام این فرایند نیز بیشتر می‌شود. موضوع زمانی پیچیده‌تر می‌شود که با آلودگی‌هایی مانند رد کفش، گردوغبار چسبیده، لکه‌های سطحی یا آلودگی ناشی از تردد تجهیزات مواجه باشیم. در چنین شرایطی ممکن است یک بار تی‌کشی کافی نباشد و بخشی از سطح دوباره شسته شود. به همین دلیل قبل از افزایش تعداد نیروهای خدماتی، بهتر است یک سؤال مهم مطرح شود:
آیا روش فعلی نظافت متناسب با متراژ و شرایط محیط است؟
در بسیاری از مواقع، اصلاح روش انجام کار می‌تواند تأثیر بیشتری از اضافه کردن نیروی انسانی داشته باشد.
برنامه نظافت را براساس میزان تردد تنظیم کنید
یکی از ساده‌ترین روش‌های کاهش هزینه، کنار گذاشتن برنامه‌های یکسان برای تمام بخش‌های ساختمان است. همه قسمت‌های یک مجموعه به یک اندازه آلوده نمی‌شوند.
برای مثال، ورودی یک ساختمان اداری ممکن است روزانه صدها بار محل رفت‌وآمد باشد، در حالی که یک اتاق جلسه در همان ساختمان فقط چند مرتبه در روز استفاده شود. طبیعتاً اختصاص دادن برنامه نظافت مشابه به این دو فضا منطقی نیست.
می‌توان محیط را براساس میزان تردد به سه گروه تقسیم کرد:
فضاهای پرتردد: ورودی‌ها، راهروهای اصلی، لابی، صندوق فروشگاه، مسیرهای اصلی کارخانه و بخش‌های عمومی.
فضاهای با تردد متوسط: دفاتر، راهروهای فرعی، اتاق‌های انتظار و بخش‌های داخلی.
فضاهای کم‌تردد: انبارهای خاص، اتاق‌های جلسات کم‌استفاده و بخش‌هایی که مراجعه محدود دارند.
تجهیزات را متناسب با متراژ انتخاب کنید
استفاده از تجهیزات بزرگ همیشه به معنی افزایش بهره‌وری نیست. همان‌طور که استفاده از تجهیزات بسیار کوچک در یک محیط وسیع نیز می‌تواند زمان نظافت را افزایش دهد.
برای مثال، دستگاهی با ابعاد بزرگ ممکن است در یک سالن وسیع عملکرد مناسبی داشته باشد، اما در راهروهای باریک، میان قفسه‌های فروشگاهی یا محیط‌هایی که موانع زیادی دارند، مانور دادن با آن دشوار باشد.
از طرف دیگر، استفاده از ابزارهای کاملاً دستی برای شست‌وشوی چند هزار مترمربع نیز معمولاً بهره‌وری مناسبی ندارد.
بنابراین هنگام انتخاب تجهیزات باید به چند عامل توجه کرد:
- متراژ قابل نظافت
- عرض راهروها و مسیرها
- میزان تردد
- نوع کف
- نوع آلودگی
- تعداد دفعات شست‌وشو
- وجود موانع و قفسه‌ها
- امکان دسترسی به برق
- مدت زمان در دسترس برای نظافت
هدف این نیست که بزرگ‌ترین یا گران‌ترین دستگاه انتخاب شود؛ هدف، انتخاب تجهیزی است که با شرایط واقعی محیط هماهنگ باشد.
اسکرابر دستی چیست و کجا کاربرد دارد؟
یکی از تجهیزات مورد استفاده برای مکانیزه کردن شست‌وشوی کف، اسکرابر دستی است. در این نوع دستگاه، اپراتور پشت دستگاه حرکت می‌کند و آن را در مسیر موردنظر هدایت می‌کند. دستگاه در حین حرکت عملیات شست‌وشوی سطح و جمع‌آوری آب آلوده را انجام می‌دهد.
ویژگی مهم این گروه از اسکرابرها، قابلیت استفاده در محیط‌هایی است که فضای کافی برای حرکت دستگاه‌های بزرگ‌تر وجود ندارد.
راهروهای ساختمان‌های اداری، فروشگاه‌ها، مراکز درمانی، مدارس، هتل‌ها، رستوران‌ها، سالن‌های متوسط، انبارها و بعضی بخش‌های کارخانه از جمله محیط‌هایی هستند که بسته به شرایط می‌توان استفاده از این تجهیزات را برای آن‌ها بررسی کرد.
البته انتخاب دستگاه نباید صرفاً براساس عنوان «اسکرابر دستی» انجام شود. مدل‌های مختلف از نظر عرض شست‌وشو، ظرفیت مخزن، منبع تغذیه و مشخصات فنی تفاوت دارند.
اگر قصد دارید مدل‌های مختلف این گروه از تجهیزات را مشاهده کرده و مشخصات آن‌ها را برای محیط کاری خود مقایسه کنید، برای مشاهده محصولات اتحاد صنعت صدرا کلیک کنید.
«در مدیریت نظافت محیط‌های کاری، کاهش هزینه الزاماً به معنای کاهش کیفیت نیست؛ زمانی که روش نظافت و تجهیزات متناسب با متراژ و میزان تردد انتخاب شوند، می‌توان زمان انجام کار و مصرف منابع را هم‌زمان مدیریت کرد.»
اسکرابر دستی چگونه می‌تواند زمان نظافت را کاهش دهد؟
مزیت اصلی مکانیزه کردن نظافت، فقط افزایش سرعت حرکت اپراتور نیست. تفاوت اصلی در تعداد مراحلی است که برای تمیز کردن سطح انجام می‌شود.
در یک روش سنتی ممکن است ابتدا سطح خیس شود، سپس عملیات شست‌وشو انجام گیرد و بعد آب آلوده باقی بماند. حتی ممکن است برای رسیدن به نتیجه مطلوب نیاز به تکرار بعضی مراحل باشد. در اسکرابر، چند بخش از این فرایند در یک مسیر انجام می‌شود.
برس دستگاه روی سطح کار می‌کند و سیستم جمع‌آوری نیز آب آلوده حاصل از شست‌وشو را به مخزن مخصوص منتقل می‌کند. به این ترتیب اپراتور می‌تواند مسیر مشخصی را طی کند و عملیات را با مراحل کمتری پیش ببرد. این موضوع به‌خصوص در محیط‌هایی که نظافت باید در بازه زمانی محدودی انجام شود، اهمیت دارد.
برای مثال، فروشگاهی را تصور کنید که باید قبل از شروع ساعت کاری نظافت شود. اگر زمان آماده‌سازی فروشگاه محدود باشد، سرعت انجام نظافت اهمیت زیادی پیدا می‌کند. همین مسئله درباره سالن‌های پذیرایی، مراکز درمانی و بعضی محیط‌های صنعتی نیز وجود دارد.
کاهش هزینه نظافت فقط با کاهش نیروی انسانی اتفاق نمی‌افتد
یکی از برداشت‌های اشتباه درباره مکانیزه کردن نظافت این است که هدف اصلی آن کاهش تعداد نیروی انسانی است. در حالی که موضوع مهم‌تر، افزایش بهره‌وری هر ساعت کاری است.
اگر یک نیروی خدماتی بتواند در مدت زمان مشخص سطح بیشتری را تمیز کند، زمان آزادشده می‌تواند صرف نظافت بخش‌هایی شود که دستگاه امکان دسترسی به آن‌ها را ندارد؛ مانند پله‌ها، گوشه‌ها، سطوح مرتفع یا نقاط حساس.
بنابراین به جای اینکه فقط بپرسیم «چطور تعداد نیرو را کاهش دهیم؟»، بهتر است بپرسیم:
چطور از زمان نیروی خدماتی بهتر استفاده کنیم؟
این تغییر نگاه می‌تواند تصمیم‌گیری درباره تجهیزات نظافت را منطقی‌تر کند.
به مصرف مواد شوینده توجه کنید
بیشتر بودن مقدار شوینده همیشه به معنی تمیزی بیشتر نیست. در برخی مواقع استفاده بیش از حد از مواد شوینده می‌تواند باعث باقی ماندن لایه‌ای روی کف شود. این موضوع علاوه بر افزایش هزینه مواد مصرفی، ممکن است باعث ایجاد رد روی سطح یا نیاز به آبکشی بیشتر شود.
بهتر است شوینده براساس نوع آلودگی، جنس کف و دستور مصرف محصول انتخاب و رقیق شود. استفاده از تجهیزات مناسب نیز امکان کنترل بهتر فرایند شست‌وشو را فراهم می‌کند. زمانی که مقدار محلول و روند شست‌وشو کنترل‌شده‌تر باشد، احتمال مصرف بی‌رویه کاهش پیدا می‌کند.
این موضوع در مجموعه‌هایی که هر روز مساحت زیادی را نظافت می‌کنند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا حتی کاهش جزئی مصرف روزانه در طول یک سال می‌تواند قابل توجه باشد.
نگهداری پیشگیرانه را فراموش نکنید
خرید تجهیزات مناسب پایان کار نیست. دستگاهی که به‌درستی نگهداری نشود ممکن است بعد از مدتی کیفیت اولیه خود را از دست بدهد یا هزینه تعمیر بیشتری ایجاد کند.
بررسی برس‌ها، تی مکش، فیلترها، مخازن، باتری در مدل‌های باتری‌دار و سایر قطعات مصرفی باید بخشی از برنامه نگهداری باشد.
همچنین بهتر است مخازن پس از استفاده تخلیه و تمیز شوند. باقی ماندن آب آلوده در دستگاه می‌تواند باعث ایجاد بو یا رسوب شود.
نگهداری پیشگیرانه معمولاً بسیار ساده‌تر از تعمیر دستگاهی است که برای مدت طولانی بدون سرویس مورد استفاده قرار گرفته است.
هنگام خرید تجهیزات نظافت صنعتی نیز بهتر است موضوع دسترسی به قطعات مصرفی، خدمات و امکان تعمیر دستگاه از ابتدا بررسی شود.
هنگام انتخاب اسکرابر دستی به چه نکاتی توجه کنیم؟
انتخاب اسکرابر فقط براساس قیمت یا ظاهر دستگاه تصمیم مناسبی نیست. دو دستگاه که از نظر ظاهری مشابه هستند ممکن است برای محیط‌های کاملاً متفاوتی طراحی شده باشند.
یکی از اولین موارد، عرض شست‌وشو است. هرچه عرض کاری بیشتر باشد، دستگاه در هر مسیر سطح بیشتری را پوشش می‌دهد؛ اما افزایش عرض دستگاه می‌تواند قدرت مانور در مسیرهای باریک را کاهش دهد.
ظرفیت مخازن نیز مهم است. مخزن کوچک‌تر دستگاه را جمع‌وجورتر می‌کند، اما در محیط‌های بزرگ ممکن است نیاز به تخلیه و پر کردن مجدد بیشتری داشته باشد.
موضوع دیگر منبع تغذیه است. شرایط استفاده از مدل‌های کابلی و باتری‌دار متفاوت است و انتخاب میان آن‌ها باید براساس محیط و مدت زمان کار انجام شود.
قدرت مکش، نوع برس، ابعاد دستگاه، سهولت هدایت، وضعیت خدمات پس از فروش و دسترسی به قطعات نیز از مواردی هستند که باید قبل از تصمیم‌گیری بررسی شوند.
به زبان ساده، سؤال درست این نیست که «کدام اسکرابر بهتر است؟»
سؤال دقیق‌تر این است:
کدام اسکرابر برای این محیط و این نوع کار مناسب‌تر است؟
بودجه طبیعتاً یکی از معیارهای مهم خرید تجهیزات است، اما نباید تنها معیار باشد. گاهی خرید یک دستگاه ارزان که ظرفیت آن با محیط هماهنگ نیست، در عمل هزینه بیشتری ایجاد می‌کند.
برای مثال اگر ظرفیت مخزن برای متراژ موردنظر بسیار کم باشد، اپراتور مجبور است بارها عملیات را متوقف کند. اگر دستگاه بیش از اندازه بزرگ باشد، ممکن است در مسیرهای موردنظر امکان مانور مناسبی نداشته باشد.
از سوی دیگر، خرید دستگاهی با امکاناتی که هیچ‌گاه در محیط موردنظر استفاده نمی‌شوند نیز لزوماً تصمیم اقتصادی مناسبی نیست.
بنابراین بهتر است ابتدا شرایط محیط مشخص شود و سپس مدل‌هایی که با این شرایط سازگار هستند از نظر قیمت با یکدیگر مقایسه شوند.
برای کاهش هزینه نظافت از کجا شروع کنیم؟
برای بهینه‌سازی نظافت نیازی نیست تمام سیستم فعلی یک مجموعه یک‌باره تغییر کند. اولین قدم می‌تواند ثبت ساده زمان و هزینه باشد. برای یک هفته بررسی کنید هر بخش از مجموعه چند مرتبه تمیز می‌شود، نظافت هر قسمت چقدر زمان می‌برد و کدام بخش‌ها بیشترین نیروی انسانی و مواد مصرفی را به خود اختصاص می‌دهند. بعد از جمع‌آوری این اطلاعات معمولاً نقاط پرهزینه مشخص می‌شوند.
ممکن است متوجه شوید بخش بزرگی از زمان نیرو صرف شست‌وشوی یک سالن بزرگ می‌شود، در حالی که سایر بخش‌ها زمان بسیار کمتری نیاز دارند. در چنین شرایطی مکانیزه کردن همان سالن می‌تواند منطقی‌تر از تغییر کل سیستم باشد.
همچنین می‌توان زمان نظافت را به ساعات کم‌تردد منتقل کرد، مسیر حرکت نیروی خدماتی را مشخص کرد و تجهیزات را در نزدیک‌ترین محل مناسب نگهداری کرد تا زمان جابه‌جایی کاهش پیدا کند. مجموع همین تغییرات کوچک می‌تواند در مقیاس ماهانه و سالانه تأثیر قابل توجهی بر بهره‌وری داشته باشد.
نقش انتخاب تأمین‌کننده تجهیزات در هزینه‌های بلندمدت
هنگام بررسی تجهیزات نظافت صنعتی، فقط مشخصات دستگاه اهمیت ندارد. امکان دریافت اطلاعات فنی، دسترسی به قطعات و خدمات مرتبط با دستگاه نیز باید در تصمیم خرید در نظر گرفته شود.
اتحاد صنعت صدرا در حوزه تجهیزات نظافت صنعتی فعالیت دارد و مجموعه‌ای از دستگاه‌های مورد استفاده برای نظافت مکانیزه محیط‌های مختلف را ارائه می‌کند. وجود مدل‌های متفاوت این امکان را فراهم می‌کند که انتخاب دستگاه براساس عواملی مانند متراژ، نوع محیط، شیوه استفاده و نیاز عملیاتی انجام شود.
در واقع هدف از بررسی چند مدل مختلف این نیست که الزاماً دستگاه قدرتمندتر انتخاب شود؛ بلکه باید تجهیزی پیدا شود که هزینه خرید و نگهداری آن با میزان استفاده واقعی مجموعه تناسب داشته باشد. این موضوع در بلندمدت می‌تواند از خرید دستگاه نامتناسب و هزینه‌های ناشی از انتخاب اشتباه جلوگیری کند.
چند راهکار ساده برای کاهش هزینه و زمان نظافت
در کنار استفاده از تجهیزات مناسب، مجموعه‌ای از تغییرات ساده نیز می‌تواند فرایند نظافت را بهینه‌تر کند. برنامه نظافت را براساس تردد واقعی تنظیم کنید و برای تمام فضاها یک برنامه یکسان در نظر نگیرید. برای سالن‌های وسیع از ابزارهای کوچک و کم‌بازده استفاده نکنید و در مقابل برای مسیرهای باریک نیز سراغ تجهیزاتی نروید که مانور دادن با آن‌ها دشوار است.
مقدار مصرف شوینده را استاندارد کنید، مسیر حرکت نیروهای خدماتی را از قبل مشخص کنید و نظافت اصلی را تا حد امکان در ساعات کم‌تردد انجام دهید. همچنین زمان نظافت بخش‌های مختلف را ثبت کنید. چیزی که اندازه‌گیری نشود، به‌سختی قابل بهبود است.
در نهایت، هزینه خرید تجهیزات را به‌تنهایی ملاک قرار ندهید. هزینه واقعی باید در کنار زمان انجام کار، مصرف مواد، نگهداری و بهره‌وری نیروی انسانی بررسی شود.
جمع‌بندی
کاهش هزینه نظافت محیط‌های کاری نباید با کاهش کیفیت یا حذف فعالیت‌های ضروری همراه باشد. راهکار مؤثرتر این است که فرایند موجود بررسی شود و بخش‌هایی که بیشترین اتلاف زمان، نیروی انسانی و مواد مصرفی را دارند شناسایی شوند.
در محیط‌های کوچک ممکن است همان روش‌های ساده دستی همچنان پاسخ‌گو باشند. اما با افزایش متراژ، تردد و تعداد دفعات نظافت، استفاده از روش‌های سنتی می‌تواند زمان زیادی از نیروی خدماتی بگیرد.
در چنین شرایطی، تجهیزات مکانیزه‌ای مانند اسکرابر دستی می‌توانند بخشی از راهکار بهینه‌سازی فرایند نظافت باشند؛ به‌خصوص زمانی که دستگاه براساس متراژ، نوع کف، عرض مسیر و شرایط واقعی مجموعه انتخاب شده باشد.
در نهایت، هدف از مکانیزه کردن نظافت صرفاً خرید یک دستگاه جدید نیست. هدف این است که هر مترمربع از محیط با زمان، نیروی انسانی و منابع منطقی‌تری تمیز شود.
اگر مجموعه شما نیز با افزایش زمان نظافت، متراژ بالا یا دشواری شست‌وشوی روزانه کف مواجه است، مقایسه مدل‌های مختلف و بررسی مشخصات فنی آن‌ها می‌تواند نقطه شروع مناسبی برای انتخاب راهکار متناسب با محیط باشد.